Jan Nahum: "Koç'un, Tofaş ve Otosan'daki stratejik verimsizlikler nedeniyle Ali İhsan İlkbahar'ı da beni de kovması gerekirdi."

Haliç'teki Rahmi Koç Müzesi'nin gizemli ortamı, her gittiğimde beni geçmişe götürür, ancak önceki gün aynı ortamda geleceğe doğru uzandık. Ev sahibimiz Yalın Enstitü Derneği Başkanı Yalçın İpbüken'in deyişiyle Türkiye'nin rekabetçiliğine katma değer yaratmak arzusuyla kısa bir ""yalın yolculuğa"" çıktık. İpbüken'nin ilk konuşmacı olarak seçtiği isim, Jan Nahum gibi parlak bir beyin olunca, toplantıya katılanlar açısından sadece kendi şirketleri için değil, Türkiye'yi de içeren bir ufuk turu yapmak hiç de zor olmadı.

Ne mutlu krizde olana! 1950'lerde Toyota fabrikalarında geliştirilen yalın üretim sisteminin amacı, israf alanlarını ortadan kaldırarak kâr ve verimliliği arttırmak, günümüz piyasa şartlarında rekabet gücünü yükseltmek. İpbüken'e göre Türk şirketlerinin bu dönüşümü gerçekleştirmelerinin tam zamanı. Yalın üretim sistemine geçerek, değişik süreçlerdeki israfları teker teker elimine eden Otoyol'un üst düzey yöneticisi Cevdet Özdoğan ise ""kriziniz varsa ne mutlu size! Kriziniz yoksa da bir an önce yaratın ve yönetin ki rakipler karşısında rekabet gücünüz artsın"" diyor ciddi ciddi.

Stratejik verimsizlik Nahum'a göreyse Türkiye'de gerek şirketler, gerekse hükümetler krizi falan beklemeden zihniyet değişikliğine giderek stratejik verimsizliklerden hızla kurtulmalı. Nahum, yıllarını verdiği Türk otomotiv sanayiinin, ülkemizdeki stratejik verimsizliğin boyutlarını göstermesi açısından çok iyi bir örnek oluşturduğuna işaret ediyor ve diyor ki:

1) 35 yıllık geçmişi olan Türk otomotiv sanayii, büyük rakamlarda ihracat yapar hale geldiği son birkaç yıl öncesine kadar hem hükümetlerden, hem de tüketiciden sürekli dayak yedi.

2) Otomotiv, Gümrük Birliği söz konusu olduğunda ilk feda edilecek sektör olarak görüldü.

AKP hükümeti de...

3) Otomotiv sanayicileri de kendi sektörlerine yeterince sahip çıkamadılar, Ankara'da etkili lobi yapamadılar.

4) Hükümetlerin son stratejik verimsizlik örneği ise oto ithalatının % 70'i bulduğundan yakınıldığı bir dönemde, AKP hükümetinin yerli Fiat Doblo ve Ford Connect'lere de ÖTV getirmesi. Bu 2 model de sadece Türkiye'de üretilerek dünyaya ihraç ediliyor. İç pazarda da gayet iyi satılıyor. İthal otoyla rekabet edebilirliği ortadan kalktığı takdirde, yani iç pazarda yeterli miktarda satılamazsa üretim üssü, başka bir ülkeye kaydırılabilir."

"Koç'un kovması lazımdı" Nahum, şirketlerdeki stratejik verimsizliklere ise uzun yıllar çalıştığı Koç Topluluğu'ndan çarpıcı bir örnek gösterdi:

"Biz Tofaş'ta Doblo'yu üreteceğiz, Otosan da Connect'i. İkisi de aynı tip araba. Otomotivde maliyetleri aşağı çekebilmek için klima motoru, şasi v.s. gibi tüketicinin farkedemeyeceği belli parçalar, dünyada artık yıllardır ortak üretiliyor. Bir Mercedes'le bir Volkswagen'in şasisi bile aynı ölçülerde ve tek elden üretilebiliyor.

Ben her türlü yolu sonuna kadar denememe rağmen ve üstelik Fiat'ın da Ford'un da Türkiye'deki ortağı Koç olduğu halde, 2 taraf için de maliyeti düşürecek ortak üretimi, tek bir parçada bile sağlayamadım. Tofaş'takileri ikna ettim, ama Otosan'daki mühendisler mühendisçilik oynamaktan vazgeçemedikleri için başarılı olamadık. Konuyu Koç Holding'deki üst yönetime aktardım, sonuç değişmedi. Pes etmeyip Ford'un merkezine yazı yazdım, "Ortakların parasını çarçur ediyorsunuz" diye uyardım. Yine sonuç alamadık. Aslında Koç'un bu stratejik verimsizlik örneğine müsamaha etmek bir yana, tam tersine bunu kendi farkedip daha verimli düşünüp çalışmadığımız için beni de Otosan Genel Müdürü Ali İhsan lkbahar'ı da kovması gerekirdi."


Merve Yenal
Milliyet Gazetesi
{18 Temmuz 2004)